AQP Nəqliyyat İndeksi

AQP Nəqliyyat İndeksinin yaradılması zərurəti bazarın real ehtiyaclarından irəli gəlir və bu təşəbbüs artıq daşınar əmlakın qiymətləndirilməsi sahəsində metodoloji boşluğu aradan qaldırmağa yönəlmiş sistemli addım kimi əsaslandırılmalıdır. Mövcud praktikada avtomobil vasitələrinin qiymətləndirilməsi sifarişlərinin əhəmiyyətli hissəsi məhkəmə orqanlarından daxil olur və bu sifarişlərin spesifik xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, qiymətləndirmə tarixi ilə hesabatın hazırlanma tarixi çox vaxt fərqli olur. Bu isə bazar qiymətlərinin dinamik dəyişdiyi şəraitdə obyektivlik və uyğunluq baxımından əlavə metodoloji dəstək tələb edir.

Belə hallarda qiymətləndirici konkret tarixə uyğun bazar dəyərini əsaslandırmaq üçün yalnız fərdi müqayisə məlumatlarına deyil, eyni zamanda sistemli və etibarlı indeks göstəricilərinə ehtiyac duyur. Hazırda Azərbaycanda daşınar əmlak – xüsusilə nəqliyyat vasitələri üzrə belə indeks sistemi mövcud deyil. Nəticədə qiymətləndirmə prosesində vahid referens baza formalaşmır, müxtəlif yanaşmalar tətbiq olunur və bu da hesabatların müqayisəliliyini və şəffaflığını zəiflədir.

Bu boşluğu aradan qaldırmaq məqsədilə AQP tərəfindən Nəqliyyat İndeksinin hazırlanması və Elektron Portal üzərindən istifadəyə verilməsi strateji əhəmiyyət daşıyır. Bu indeks faktiki satış məlumatları və qiymətləndirmə hesabatları əsasında formalaşdırılmalı, bazarın real vəziyyətini əks etdirən dinamik göstərici kimi fəaliyyət göstərməlidir. İndeksin baza dövrü müəyyən edilərək (məsələn, dekabr 2025 = 100), sonrakı dövrlərdə avtomobil bazarında qiymət dəyişiklikləri bu baza ilə müqayisədə izlənməlidir.

Metodoloji baxımdan indeks median qiymətlər əsasında və qeyri-real məlumatların filtrasiya edilməsi üçün MAD (Median Absolute Deviation) metodunun tətbiqi ilə hesablanmalıdır. Bu yanaşma bazardakı kəskin kənarlaşmaların təsirini minimuma endirir və daha sabit nəticələr verir. Eyni zamanda indeks seqmentləşdirilmiş formada hazırlanmalıdır: minik avtomobilləri (sedan, SUV və s.), yük nəqliyyatı, xüsusi texnika kimi alt bölmələr üzrə ayrı-ayrı indekslər hesablanmalı və ümumi kompozit indeks formalaşdırılmalıdır.

AQP Nəqliyyat İndeksi yalnız qiymətləndiricilər üçün deyil, eyni zamanda məhkəmələr, sığorta şirkətləri, banklar və digər maraqlı tərəflər üçün mühüm analitik alətə çevriləcək. Məhkəmə işlərində keçmiş tarixə uyğun qiymətin əsaslandırılması, sığorta hadisələrində zərərin qiymətləndirilməsi, banklarda girov aktivlərinin monitorinqi kimi hallarda bu indeks obyektiv istinad nöqtəsi rolunu oynayacaq. Bu yanaşma beynəlxalq təcrübədə daşınmaz əmlak indekslərinə bənzər şəkildə daşınar əmlak bazarında da institusional şəffaflığı gücləndirəcək.

Elektron Portal çərçivəsində indeksin inteqrasiyası xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Qiymətləndirmə hesabatları sistemə yükləndikcə məlumat bazası avtomatik genişlənəcək, ETL (Extract–Transform–Load) mexanizmi vasitəsilə məlumatlar emal ediləcək və indeks mütəmadi olaraq yenilənəcək. Bu isə real vaxta yaxın analitika və bazar monitorinqi imkanlarını yaradacaq.