Azərbaycan Qiymətləndiricilər Palatasının sədr müavini Ayan Qəmbərovanın İqtisadiyyat.az-a müsahibəsi
“Qiymətləndirmə sektoru müasir iqtisadi sistemdə sadəcə əmlakın dəyərinin hesablanması funksiyasını icra edən texniki sahə deyil, maliyyə sabitliyinin, investisiya qərarlarının keyfiyyətinin və dövlət aktivlərinin idarə olunmasının strateji dayaqlarından biri kimi çıxış edir”.
Bu fikirləri İqtisadiyyat.az-a Azərbaycan Qiymətləndiricilər Palatasının (AQP) sədr müavini Ayan Qəmbərova söyləyib.
Onun sözlərinə görə, beynəlxalq təcrübədə qiymətləndirmə artıq dəstəkləyici xidmət deyil, maliyyə sisteminin risk idarəetmə infrastrukturu kimi qəbul olunur: “Beynəlxalq Qiymətləndirmə Standartları (IVS) çərçivəsində qiymətləndirmə nəticələri bank aktivlərinin keyfiyyətinə və kapital adekvatlığına birbaşa təsir edir. Avropa İttifaqı təcrübəsində kredit portfellərinin 60-75 faizi girov əsaslı aktivlərə söykənir və bu aktivlərin dəyəri qiymətləndirmə hesabatları ilə müəyyən olunur.
Azərbaycan qiymətləndirmə sisteminin beynəlxalq standartlara uyğunlaşdırılması institusional transformasiya xarakteri daşıyır. IVS yanaşmasına əsasən qiymətləndirmə nəticəsi fərdi baxışdan çıxarılaraq bazar məlumatları ilə təsdiqlənən, yoxlanıla bilən və təkrarlana bilən sistemə çevrilməkdədir. Bu, yalnız sənəd uyğunluğu deyil, yanaşma fəlsəfəsinin dəyişməsidir. Biznes ekosistemində qiymətləndirmənin əhəmiyyəti yüksəlir və bu da öz növbəsində standartlarla bağlı məsələləri də gündəmə gətirir”.
AQP rəsmisi vurğulayır ki, ikinci istiqamət peşəkar institutlaşmadır: “Beynəlxalq təcrübəyə görə qiymətləndirici peşəsi davamlı peşə inkişafı ilə qorunan etibarlılıq modelidir. İnkişaf etmiş bazarlarda icbari tələblər peşə keyfiyyətini 25-40 faiz yüksəldir. Bu səbəbdən etik məsuliyyət və praktiki bacarıqların daimi yenilənməsi əsas institusional şərtdir. Üçüncü istiqamət bazar məlumatlarının keyfiyyətidir. Dünya Bankının araşdırmalarına əsasən, şəffaf əmlak məlumat bazaları qiymətləndirmə səhvlərini 15-30 faiz azaldır.
Azərbaycanda məlumatların parçalı strukturu riskləri artırır. Vahid məlumat bazası və müqayisə imkanlarının genişlənməsi strateji zərurətdir. Dördüncü istiqamət maliyyə institutları ilə inteqrasiyadır. Beynəlxalq bank praktikasında kredit qərarlarının 70 faizindən çoxu girov qiymətləndirməsinə əsaslanır. Sığorta sektorunda isə aktivlərin yenidən qiymətləndirilməsi risk modellərinə 20-35 faiz təsir edir. Bu baxımdan qiymətləndirmə rəyləri bank, ipoteka, sığorta və dövlət əmlakı idarəetməsində əsas risk indikatorudur”.
AQP sədrinin müavini qeyd edib ki, qarşıdakı illərdə əsas üstünlük metodoloji dəqiqlik, institusional etibar və beynəlxalq tanınma olacaq: “Beynəlxalq təcrübə göstərir ki, inteqrasiya olunmuş qiymətləndirmə sistemlərinə malik ölkələrdə investisiya mühitinin sabitlik göstəricisi orta hesabla 18-25 faiz daha yüksəkdir. Bu səbəbdən məqsəd bazarın qlobal standartlara uyğunlaşdırılmasıdır.
Azərbaycan Qiymətləndiricilər Palatası bu prosesdə həm tənzimləyici, həm də standart formalaşdıran institusional mərkəz rolunda çıxış edir. Məqsəd qiymətləndirməni inzibati prosedurdan çıxararaq iqtisadi qərarvermənin strateji alətinə çevirməkdir. Bu yanaşma investisiya mühitinin sabitliyinə, dövlət aktivlərinin effektiv idarə olunmasına və maliyyə sektorunda risklərin daha düzgün qiymətləndirilməsinə ölçülə bilən töhfə verir” - deyə, müsahibimiz fikrini yekunlaşdırır.